ფიშინგი
ყალბი ბმული, რომელიც პაროლს იპარავს. თაღლითი ანგარიშს ხშირად არც „ტეხავს“: ის ზრდილობიანად გთხოვს, რომ პაროლი თვითონ შეიყვანო. ეს სტატია გიჩვენებს, როგორ ამოიცნო ასეთი მცდელობა.
ფიშინგი (ინგლისურად phishing, სიტყვიდან fishing — „თევზაობა“) ეწოდება, როცა ყალბი წერილი, SMS ან საიტი ნამდვილს ზუსტად ჰგავს და გთხოვს, რაღაც სასწრაფოდ გააკეთო: შეხვიდე, დაადასტურო, გადაიხადო.
დღევანდელი ფიშინგ-საიტი შესახედაობით თითქმის ნამდვილს ჰგავს: იგივე ლოგო, იგივე ფერები, იგივე ტექსტი. ამიტომ გვერდს შესახედაობით ნუ ენდობი. ყალბს ორი რამ ამხელს: საიტის მისამართი და სიჩქარე.
ყველაზე მნიშვნელოვანი წესი
მისამართში ნახე ნაწილი, რომელიც პირველ „/“-ამდე წერია, და ის ბოლოდან წაიკითხე. ბოლო ორი ნაწილი (მაგალითად mybank.ge) არის ნამდვილი პატრონი. თუ ბანკის სახელი მისამართის შუაში ჩანს, ბოლოში კი .com, .info ან უცხო სიტყვაა, ეს ყალბია.
ოთხი ყველაზე ხშირი ფორმა
ყველა ერთსა და იმავეს ითხოვს: პაროლს ან კოდს, რომელიც შენ თვითონ შეიყვან.
1. ელფოსტით
ყალბი წერილი „ბანკიდან“, „საგადასახადოდან“ ან საფოსტო კომპანიიდან. შიგნით ბმული ნამდვილ საიტის ასლზე. ხშირად ფაილიც ახლავს: „ინვოისი“ ან „ქვითარი“.
2. SMS-ით
„ამანათი შეჩერდა, გადაიხადეთ 2 ლარი“ ან „ბარათი დაიბლოკა, გადადით ბმულზე“. ასეთ SMS-ში ბმულზე ნუ დააჭერ: ამანათის სტატუსი კომპანიის ოფიციალურ საიტზე შეამოწმე.
3. ზარით
რეკავს „ბანკის თანამშრომელი“ და „ანგარიშის დასაცავად“ SMS კოდს ითხოვს. ბანკი ამას არასოდეს აკეთებს.
4. რეკლამით და QR კოდით
სოციალურ ქსელებში ფასიანი რეკლამა, რომელიც ყალბ საიტს ხსნის. ასევე QR კოდი მაგიდაზე ან ავტოსადგომზე. სკანირების შემდეგ ჯერ მისამართი წაიკითხე, და მხოლოდ მერე გახსენი.
როგორ ამოიცნო ყალბი მისამართი 10 წამში
- შეხედე მისამართს, არა დიზაინსდიზაინს ერთ საათში გადაიღებენ, მისამართს — არა. ლოგო და ფერები მტკიცებულება არ არის.
- იპოვე ნამდვილი დომენი
mybank.ge.secure-login.info— აქ ნამდვილი პატრონიsecure-login.infoარის,mybank.geმხოლოდ თვალის ასახვევია. - ნახე, ხომ არ არის ზედმეტი ტირე ან შეცვლილი ასო
mybank-ge.comდაmybank.geსხვადასხვა საიტია. ხშირად ასოებს ცვლენ:o-ს ნაცვლად ციფრს0წერენ,m-ის ნაცვლად —rn. - ბმულზე ნუ დააჭერ, თვითონ შედიწერილი დახურე, ბრაუზერი გახსენი და მისამართი თვითონ აკრიფე, ან ბანკის ოფიციალური აპლიკაცია გახსენი.
ბმულზე ეჭვი გაქვს? ჩასვი Horkos-ში. ჩვენ შევამოწმებთ, ხომ არ ჰგავს ის ცნობილ ბრენდს, რამდენი ხნისაა დომენი და ხომ არ არის ის ფიშინგ-საიტების სიებში.
როგორ ამოიცნო ყალბი წერილი
ტექსტი შეიძლება უნაკლო იყოს, მაგრამ ტონი და ვითარება ყოველთვის რაღაცას ამხელს.
საეჭვოა
- „სასწრაფო!!!“, „24 საათში დაიბლოკება“, „ბოლო გაფრთხილება“
- პაროლს, PIN-ს ან SMS კოდს ითხოვენ
- გამომგზავნის მისამართში ერთი ასო შეცვლილია
- წერილი მოულოდნელია, შენ არაფერი ითხოვე
- გრამატიკული შეცდომები, უცხო ვალუტა
- ფაილი, რომლის „სასწრაფოდ“ გახსნას ითხოვენ
ასე იქცევა ნამდვილი ორგანიზაცია
- კოდს, PIN-ს და პაროლს არასოდეს ითხოვს
- გთხოვს, თვითონ შეხვიდე აპლიკაციაში
- ეჭვის შემთხვევაში ოფიციალურ ნომერზე დარეკე, რომელიც თვითონ იპოვე
ორსაფეხურიანი დაცვა (2FA)
ერთი პარამეტრი, რომელიც ფიშინგის მცდელობების უმეტესობას უშედეგოს ხდის.
ორსაფეხურიანი დაცვა (2FA) ნიშნავს, რომ შესვლისთვის პაროლის მერე კიდევ ერთი კოდი საჭიროა. ეს კოდი შენს ტელეფონზე ჩნდება. თუ პაროლი მოიპარეს, მაინც ვერ შევლენ.
როგორ ჩართო
1. გახსენი ანგარიშის პარამეტრები. 2. მოძებნე „ორსაფეხურიანი“ ან „Two-Factor Authentication“. 3. აირჩიე აპლიკაცია (მაგალითად Google Authenticator), SMS-ის ნაცვლად. ჩართე ელფოსტაზე, ბანკზე და სოციალურ ქსელებზე.
თუ პაროლი უკვე შეიყვანე
პანიკა არაფერს შველის, სიჩქარე — ბევრ რამეს.
- ახლავე შეცვალე პაროლიჯერ ელფოსტის, მერე იმ ანგარიშის, რომლის პაროლიც შეიყვანე. თუ იგივე პაროლი სხვაგანაც გაქვს, იქაც შეცვალე.
- ჩართე ორსაფეხურიანი დაცვათუ თაღლითმა უკვე მოასწრო შესვლა, მარტო პაროლის შეცვლა შეიძლება არ ეყოს.
- შეამოწმე, რა ხდება ანგარიშზეგადახედე ბოლო გადახდებს, შესვლების ისტორიას და გაგზავნილ წერილებს. თაღლითები ხშირად აღდგენის ელფოსტას ან ნომერს ცვლენ.
- თუ ბარათის მონაცემები შეიყვანე, დაბლოკე ბარათიდარეკე ბარათის უკანა მხარეს მითითებულ ნომერზე და ახალი ბარათი ითხოვე.
- გააფრთხილე ნაცნობებითუ შენი ანგარიშიდან ბმულები გაიგზავნა, უთხარი ნაცნობებს, რომ ბმულებზე არ დააჭირონ. დანარჩენი ნაბიჯები: თუ უკვე მოტყუვდი.
შეამოწმე შენი ცოდნა: ტესტი — ფიშინგი
ხშირი კითხვები
საიტს ბოქლომი (HTTPS) აქვს. ესე იგი სანდოა?
არა. ბოქლომი მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ კავშირი დაშიფრულია. ის არაფერს ამბობს, ვინ არის საიტის პატრონი. თაღლითური საიტების უმეტესობას დღეს ბოქლომიც აქვს.
წერილი ნაცნობი სახელიდან მოვიდა. ესე იგი ნამდვილია?
არა. გამომგზავნის სახელი ნებისმიერი შეიძლება ეწეროს. შეხედე @-ის შემდეგ ნაწილს: ზუსტად ის არის, ვისგან მოვიდა წერილი.
ბმული გავხსენი, მაგრამ არაფერი შევიყვანე. საშიშია?
ხშირად მხოლოდ გახსნა ანგარიშის მოსაპარად არ ყოფნის, მაგრამ საიტი შეიძლება ფაილის ჩამოტვირთვას ან „შეტყობინებების ნებართვას“ ითხოვოს. გვერდი დახურე, არაფერი ჩამოტვირთო და ნებართვას ნუ მისცემ.
რატომ აპლიკაცია და არა SMS კოდი?
თაღლითები ხანდახან შენს ნომერს სხვა SIM ბარათზე გადაიტანენ, და SMS კოდები მერე მათ მოდის. აპლიკაციის კოდი შენს ტელეფონზე იქმნება და ასე არ მოიპარება.
ყალბი გვერდი ნამდვილს ზუსტად ჰგავს. როგორ ამოვიცნო?
შესახედაობით ხშირად ვერ ამოიცნობ, ფიშინგი ამიტომ არის საშიში. ამოიცნობ მისამართით და იმით, გვერდი თვითონ გახსენი, თუ ბმულით მოხვედი. ბმულის შემოწმება შეგიძლია Horkos-ში.
ეს სტატია საინფორმაციოა. ის იურიდიულ ან ფინანსურ კონსულტაციას არ ჩანაცვლებს.